Trong vài năm gần đây, chuyển đổi số đã trở thành chiến lược trọng tâm của ngành tài chính trên toàn cầu. Từ ngân hàng số, thanh toán điện tử cho đến tài sản số, các công nghệ mới đang dần tái định nghĩa cách con người tiếp cận dịch vụ tài chính. Trong bối cảnh đó, tài chính phi tập trung DeFi nổi lên như một trong những xu hướng quan trọng, mở ra mô hình tài chính không phụ thuộc vào trung gian truyền thống.
Sự phát triển của công nghệ blockchain cho phép các giao dịch tài chính được thực hiện thông qua hợp đồng thông minh, thay vì cần đến các tổ chức trung gian như ngân hàng hay công ty tài chính. Điều này không chỉ giúp tăng tính minh bạch mà còn tạo ra nhiều mô hình dịch vụ mới cho nền kinh tế số.
DeFi – Động lực mới trong lộ trình chuyển đổi số tài chính
Khác với hệ thống ngân hàng truyền thống dựa trên các sổ cái đóng, DeFi vận hành trên hạ tầng blockchain mã nguồn mở. Vai trò lớn nhất của DeFi trong chuyển đổi số là loại bỏ “điểm nghẽn” trung gian, cho phép các giao dịch tài chính từ vay mượn, giao dịch đến quản lý tài sản được thực hiện tự động thông qua smart contract. Điều này không chỉ giúp giảm chi phí vận hành mà còn tăng tính minh bạch tuyệt đối – điều mà tài chính truyền thống luôn nỗ lực hướng tới.
Sự bùng nổ của xu hướng này được minh chứng rõ nét qua dòng vốn thực tế. Theo dữ liệu từ DeFiLlama tính đến ngày 31/12/2024, tổng giá trị tài sản bị khóa (TVL) trong các giao thức phi tập trung đã có những bước nhảy vọt đáng kinh ngạc:
- Đầu năm 2024: TVL toàn thị trường bắt đầu ở mức 54 tỷ USD.
- Cuối Q1/2024: Con số này đã tăng vọt 72%, đạt 93 tỷ USD.
- Tháng 12/2024: TVL chạm mốc đỉnh điểm 138 tỷ USD, mức cao nhất kể từ tháng 5/2022.
Tuy nhiên, DeFi cũng cho thấy sự khốc liệt của một thị trường tài chính mới. Dữ liệu từ DeFiLlama tính đến tháng 3/2025, ghi nhận TVL đã điều chỉnh mạnh về mức 88 tỷ USD, “bốc hơi” gần 50 tỷ USD chỉ trong 3 tháng. Sự biến động này phản ánh vai trò của DeFi trong giai đoạn hiện tại: một “phòng thí nghiệm” tài chính hiệu suất cao nhưng cũng đầy rủi ro. Để hiểu rõ hơn về các mô hình này, người dùng có thể tham khảo phân tích về tài chính phi tập trung (DeFi) trên NIHONCASI để nắm bắt cơ chế của lending protocol hay sàn DEX trước khi bắt đầu hành trình chuyển đổi số tài sản của mình.
Việt Nam và sự quan tâm ngày càng lớn đối với DeFi
Theo Báo cáo Địa lý Crypto 2025 của Chainalysis, Việt Nam xếp thứ 5 toàn cầu trong Chỉ số Chấp nhận Crypto (GCI). Điều thú vị là người dùng Việt không chỉ coi crypto là tài sản đầu cơ, mà đang biến nó thành một phần của “hạ tầng thường nhật” thông qua các hoạt động:
- Tiết kiệm tài sản số: Nhiều nhà đầu tư cá nhân tại Việt Nam bắt đầu dùng stablecoin (USDT, USDC) như một kênh lưu trữ giá trị thay thế, đặc biệt trong các giai đoạn thị trường ngoại hối biến động.
- Thanh toán trong Gaming và GameFi: Với vị thế là một “cường quốc” về blockchain gaming, DeFi đóng vai trò là lớp hạ tầng tài chính giúp người dùng Việt luân chuyển giá trị và thu nhập từ các nền tảng giải trí số.
- Kiều hối và chuyển tiền: Các giao thức DeFi giúp giảm chi phí và thời gian chuyển tiền từ nước ngoài về Việt Nam so với các phương thức truyền thống.
Tuy nhiên, có một thực tế là vị thế DeFi của Việt Nam đang chịu áp lực cạnh tranh lớn. Trong khi các thị trường như Indonesia đã nhảy vọt từ hạng 7 lên hạng 3 toàn cầu nhờ cải thiện mạnh cả dịch vụ tập trung lẫn DeFi, thì người dùng Việt vẫn đang đứng trước những rào cản lớn để chuyển dịch từ các sàn tập trung CEX sang môi trường phi tập trung hoàn toàn.
Rào cản chuyển đổi: Từ CEX sang DeFi – Lộ trình gian nan
Dù có số lượng người dùng đông đảo, phần lớn nhà đầu tư tại Việt Nam hiện nay vẫn chủ yếu hoạt động quanh các sàn giao dịch tập trung CEX như Binance hay OKX. Lý do chính nằm ở sự phức tạp về kỹ thuật và trải nghiệm người dùng. Việc tự quản lý khóa riêng tư hay hiểu về phí gas vẫn là một “cú sốc” đối với những người vốn đã quen với sự tiện lợi và có đội ngũ hỗ trợ khách hàng của ngân hàng số.
Bên cạnh đó, bài toán bảo mật và niềm tin vẫn là rào cản tâm lý cực lớn. Theo báo cáo bảo mật của Hacken dữ liệu tính đến hết năm 2024, tổng thiệt hại từ các vụ tấn công Web3 vượt 2,9 tỷ USD, trong đó lỗi kiểm soát truy cập chiếm đến 75%. Tại Việt Nam, các vụ phishing diễn ra thường xuyên khiến người dùng mới cảm thấy DeFi là “vùng đất không luật pháp”. Chính sự thiếu hụt về giáo dục tài chính chuyên sâu đã khiến nhiều người bỏ qua các nền tảng kiến thức như NIHONCASI, dẫn đến những tổn thất đáng tiếc khi chưa hiểu rõ bản chất của thị trường.
Góc nhìn từ chuyên gia blockchain
Theo Vitalik Buterin, nhà đồng sáng lập Ethereum – nền tảng vẫn đang chiếm khoảng 68% tổng TVL toàn thị trường DeFi – mục tiêu cốt lõi của DeFi là xây dựng một hệ thống tài chính mở hơn, nơi mọi người đều có thể tiếp cận dịch vụ tài chính mà không cần phụ thuộc vào trung gian. Tuy nhiên, ông cũng nhiều lần nhấn mạnh rằng sự phát triển của DeFi phải đi kèm với các tiêu chuẩn bảo mật cao hơn và cơ chế quản trị minh bạch để giảm thiểu rủi ro cho người dùng.
Điều này phản ánh thực tế quan trọng: DeFi không phải là hệ thống hoàn hảo, mà là một thí nghiệm tài chính đang trong quá trình hoàn thiện. Người tham gia cần hiểu rõ cả cơ hội lẫn rủi ro, điều mà rất nhiều nhà đầu tư mới bỏ qua khi bị cuốn vào các lợi nhuận hấp dẫn từ yield farming hay staking.
DeFi trong tương lai của hệ thống tài chính số
DeFi sẽ không hoàn toàn thay thế hệ thống tài chính truyền thống trong ngắn hạn. Kịch bản nhiều khả năng hơn là một hệ sinh thái tài chính hybrid, nơi các ngân hàng và fintech tích hợp hạ tầng DeFi vào dịch vụ của mình như cách nhiều ngân hàng lớn đang thử nghiệm stablecoin nội bộ hay tokenized deposits trên nền tảng blockchain.
Đối với Việt Nam, sự phát triển của DeFi đặt ra cả cơ hội lẫn áp lực: cơ hội để thúc đẩy đổi mới trong fintech và blockchain, nhưng cũng đòi hỏi khung pháp lý và nhận thức người dùng phải theo kịp tốc độ tăng trưởng của công nghệ. Dữ liệu Chainalysis cho thấy Việt Nam có nền tảng người dùng grassroots rất mạnh, đây là lợi thế cạnh tranh thực sự nếu được kết hợp với hệ sinh thái startup và môi trường pháp lý phù hợp.